ዮዲት ኣብ ውሽጢ ፕሮጀክት ኤሩና ንሰዞ ፋውንዴሽን ትሰርሕ፡ እዚ ፕሮጀክት ኣብ መንእሰያት ሓደስቲ መጻእቲ ኤርትራ ዘተኮረ እዩ። እቲ ፕሮጀክት ኣብ መዳያት ትምህርቲ፣ ውህደትን ተሳትፎን ደገፍ ይህብ። ስራሕ ዮዲት ብቐንዱ ኤርትራውያን መንእሰያት ናብ ስራሕን ማሕበራዊ ተሳትፎን ምምራሕ ዘጠቓልል እዩ። “ንብዙሓት መንእሰያት፡ እዚ ኣብ ሆላንድ ናይ መጀመርታ መርገጺ እግሮም’ዩ” ትብል። “መንገዲ ዘርእየሎምን ርእሰ ተኣማንነት ዘስርጸሎምን ሰብ የድልዮም።”

ኣብ ኤሩና ተሳተፍቲ መሰረታዊ ኮርሳት ቋንቋ ሆላንድን ትምህርቲ ኮምፒተርን ይወስዱ። እዞም ትምህርትታት እዚኣቶም ንሓደስቲ መጻእቲ – ካብ ማእከላት ዑቕባ ዝመጹ መንእሰያት ሓዊሱ – ደረጃ ቋንቋ A2 ንኽበጽሑን ነቲ ናይ ውህደት ፈተና ንኽሓልፉን ይሕግዙ። ኣብ ሆላንድ ንሓያሎ ዓመታት ዝነብሩ ግን ከኣ ገና ተወሳኺ ደገፍ ምስ ክእለት ቋንቋ ዘድልዮም ተሳተፍቲ እውን ኣለዉ።

ብተወሳኺ መንእሰያት ኣብቲ ኣካል ናይ ማሕበረሰብ ኣገልግሎት (MDT) ዝኾነ ስልጠና መንእሰያት መራሕቲ ይሳተፉ። እዚ መደብ እዚ ከም ጥዕና ኣእምሮ፡ ማሕበራዊ መራኸቢታት፡ ፋይናንስ፡ ኣመራርሓ፡ ኣርኣያ ዝኾኑ ሰባት፡ ከምኡ’ውን ንመጻኢ ምርጫታት ምግባር ዝኣመሰሉ ኣርእስታት ዝሽፍን እዩ።

መብዛሕትኦም መንእሰያት ኣብ ዕስራታት ዕድመ ዝርከቡ እዮም። ብዙሕ ግዜ ካብ ኤርትራ በይኖም ይሃድሙ ነበሩ። ስድራቤት፡ ሃይማኖትን ሕብረተሰብን ኣብ ህይወቶም ዓቢ ተራ ኣለዎም። ከም ሓደስቲ መጻእቲ ግን ምስ ቋንቋን ውህደትን ብድሆታት የጋጥሞም።

ሓገዝ

ብዙሓት መንእሰያት ክሳብ ሕጂ ኣብ ማእከላት ዑቕባ ይነብሩ ወይ ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ጥራይ መንበሪ ገዛ ረኺቦም። ኣብ ሆላንድ መንገዶም ክረኽቡ ይጽዕሩ ኣለዉ። ኣብ ኤሩና ድማ ብቋንቋ ዓዶም ደገፍ ይረኽቡ። ንኣብነት ዘይርድኦም ወግዓዊ ደብዳቤታት ሒዞም እዮም ዝመጹ። ሓደ ሓደ ግዜ ኣብ ሆላንድ ንዝተወሰነ እዋን ክነብሩ ዝጸንሑ ግን ከኣ ሕቶታት ዘለዎም ሰባት እውን ናብቲ ድሮፕ-ኢን ሰዓታት ይመጹ።

ስለዚ ኣድላይነት ደገፍ ሰፊሕ እዩ። ብዙሓት መንእሰያት ንኽሰርሑ ህንጡያት ኮይኖም ኤሩና ድማ ምቹእ ስራሕ ክረኽቡን ናይ መጀመርታ ሪዝዩሞም ክጽሕፉን ትሕግዞም። ስራሕ ምርካብ ቀሊል ኣይኮነን ብፍላይ ብሰንኪ ናይ ቋንቋ ዕንቅፋታት። “መብዛሕትኡ ግዜ ቋንቋ እቲ ዝዓበየ ዕንቅፋት’ዩ” ክብል ዮዲት ይገልጽ። “ብዘይ ቋንቋ ስራሕ ክትረክብ ኣጸጋሚ’ዩ፡ ኣብ ዕላል ወይ ስልጠና ርእሰ ተኣማንነት ክስምዓካ’ውን ኣጸጋሚ’ዩ።”

መንእሰያት እውን መብዛሕትኡ ግዜ ስርዓተ ትምህርቲ ሆላንድ ብኸመይ ከም ዝሰርሕ ብዝበለጸ ክርድኡ ይደልዩ። ኤሩና ግብራዊ ደገፍን ውልቃዊ ዕላላትን ትህብ። መንእሰያት ብመትከል ናብ ኣብያተ ትምህርቲ ወይ ካልኦት ትካላት እውን ክምለሱ ይኽእሉ እኳ እንተኾኑ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ግን ናበይ ከም ዝምለሱ ብልክዕ ኣይፈልጡን እዮም።

ዘይፍለጥ ግዝኣት

ኣብ ውሽጢ ማሕበረሰብ ኤርትራ፡ ምርጫ ኮሙናት ብሓቂ ቁምነገር የብሉን ይብል ዮዲት። ብዙሓት ሓደስቲ መጻእቲ ኣብ መጀመርታ ኣብ ዳግመ ህንጸት ህይወቶም ዘተኮሩ እዮም። ፖለቲካዊ ተሳትፎ ቀዳምነት ዝወሓደ እዩ።

ካብዚ ሓሊፉ ብዛዕባ ፖለቲካዊ ስርዓት ሆላንድ ፍልጠት ሓደ ሓደ ግዜ ይጎድል። ኣብ ኤርትራ ምድማጽ ባህርያዊ ኣካል መዓልታዊ ህይወት ስለዘይኮነ፡ ኣምር ምርጫ ንገሊኦም ዘይፍለጥ መሬት ይገብሮ። ካልእ ረቛሒ ድማ ሰባት ኣብዚ ንዝረኽብዎ ዕድላት ምምስጋኖም እዩ፣ እዚ ድማ ሓደ ሓደ ግዜ ንፖለቲካዊ ምርጫታት ውሑድ ነቐፌታ ክገብሮም ይኽእል።

ዮዲት ከም ዝበሎ፡ እቲ ኮሙን ብዛዕባ ምርጫ እዋናውን ቅርጻውን ሓበሬታ ንምሃብ ዝያዳ ክሰርሕ ይኽእል እዩ። ቅድሚ ምርጫ ጥራይ ዘይኮነስ ዲሞክራስያዊ ተሳትፎ ብቐጻሊ እንተተታሒዙ ተሳትፎ ንምዕባይ ምሓገዘ። ኣብ ሆላንድ ብዙሕ መዳያት ትምህርትን ውህደትን ብጽቡቕ ዝተወደበ ክኸውን ከሎ፡ ሓደ ሓደ ግዜ ግን ተበጻሒ ሓበሬታ ዝስእን እዩ።

ብተወሳኺ፡ ትምህርቲ ቋንቋ ምጽባይ ግዜ ነዊሕ ክኸውን ከሎ፡ ቅልጡፍ ምጅማር ግን ወሳኒ እዩ። “ብፍላይ ኣብ መጀመርታ ሰባት ክስጉሙ ይደልዩ” ይብል ዮዲት። “ንነዊሕ እዋን ክጽበዩ እንተድኣ ተገዲዶም፡ እቲ ድርኺት ክሃስስ ይኽእል’ዩ።”

መብዛሕትኡ ግዜ ቆልዑ ዘለዎም ወለዲ ነቲ ስርዓተ ትምህርቲ ንምርዳእ ደገፍ የድልዮም፣ ንኣብነት ኣብ መባእታን ካልኣይን ደረጃ ትምህርቲ ንዝወሃብ ለበዋታት ቤት ትምህርቲ ብዝምልከት። ብቋንቋ መበቆላዊ ሓበሬታ ዝግበር መደባት ነዚ ምሓገዘ። ንደቆም ሓደስቲ መጻእቲ ብድጎማ ዝግበር ደገፍ ዕዮ ገዛ እውን ዓቢ ለውጢ ምመጸ፣ ብፍላይ ነቶም ትሑት ትምህርቲ ዘለዎም ወይ ድማ ነቲ ቋንቋ ጽቡቕ ጌሮም ዘይዛረቡ ወለዲ ንደቆም ብግቡእ ክመርሕዎም ዝኽእሉ። “ኣብቶም ህጻናት ምስራሕ ኣብ መጻኢ ምስራሕ’ዩ” ይብል ዮዲት።

ትምህርቲ ንልምዓት ሓደ ሰብ ወሳኒ ስለዝኾነ፡ ድምጺ ኣብ ዝህበሉ እዋን ቁልፊ ጉዳይ እዩ። ዮዲት ንመራጽቲ ዝህቦ ምኽሪ ቀሊል እዩ፡ ናይ ምድማጽ መሰልካ ተጠቐም፡ ኣገዳሲ ኮይኑ ዝረኸብካዮ መሰረት ምረጽ፡ ጽቡቕ ሓበሬታ ድማ ይሃልኻ። “ሓደ ነገር እንተዘይተረዲኡካ፡ ኣብ ሓቅታት ዝተመርኮሰ መብርሂ ሕተት-ናይ ሓደ ሰብ ርእይቶ ኣይኮነን።”